Onderstaand tekstfragment komt uit een beroemde tragedie van Sophocles, de Antigone. Deze tragedie werd in de vijfde voor Christus in Athene opgevoerd. Een koor geeft zijn inzichten weer in wat mensen al dan niet kunnen.
Veel dingen zijn overweldigend en niets is zo overweldigend als de mens. Hij vaart uit over de grijze zee, voortgedreven door de stormachtige zuidenwind, te midden van golven die rondom oprijzen. Hij peigert de eerbiedwaardigste der goden, de onvergankelijke en onvermoeibare aarde af. Hij omwoelt haar door het wenden van zijn met paarden gedreven ploeg, jaar in jaar uit.
Ook de lichtzinnige vogels maakt hij buit, deze schrandere mens, en de wilde dieren, en al wat leeft in zee, door ze te vangen met gevlochten netten. Met kunstige grepen overmeestert hij het wilde dier dat zich in de bergen verschanst. Het langmanige paard en de ongetemde stier temt hij met een juk om de nek.
Ook de taal leerde hij, en het snelle denken, en de moed om steden te vormen. Hij weet te vluchten voor de bijtende vorst, en de striemende regen, die het verblijf onder de open hemel ondraaglijk maakt. Hij weet voor alles een weg. Niets vindt hij op zijn pad waar hij geen raad mee weet. Alleen aan de dood, als enige, is geen ontkomen; al lukt het hem nog zo voor ziekten, die ongeneeslijk leken, een middel te vinden. Maar met al zijn vindingrijkheid, meer dan hij kon hopen, vervalt hij toch nu eens tot het kwade, en sleept zich dan weer naar het goede.
Vragen bij het tekstfragment:
- De mens heeft van alles geleerd. Maak een overzicht van zijn verworvenheden, neem ze als geheel in de blik en bedenk in welk(e) domein(en) de mens vooruitgang heeft geboekt en tot hoever ze reikt.
- Het koor bezingt de vindingrijke mens.
- Vanwaar die vindingrijkheid van de mens? Noteer de (indirecte) aanwijzingen die de tekst hierover geeft en overweeg welke de mens ten diepste moveert.
- Wat zou het voor de mens betekenen als hij zijn laatste uitvinding heeft gedaan?
- Het fragment begint met de zin ‘…niets is zo overweldigend als de mens’. Dat woord ‘overweldigend’ is hier ambigu. Op welke twee manieren kan het worden gelezen? Baseer je lezing uitdrukkelijk op het tekstfragment.