Exit through the Gift shop!

Wellicht kun je hier je heil vinden. Vaarwel!!

Neem je voor om je filosoferen in deze denkgang concreet te maken in een eindproduct. Hieronder staat een aantal mogelijke trajecten dat je uit kunt lopen.  

Beantwoord de vraag Is dit eerlijk? die bij de Global wealth pyramid wordt gesteld door het schrijven van een tekst. 

Om deze uitgangsvraag te kunnen beantwoorden zul je een aantal keuzes moeten maken (en verantwoorden) en ook antwoord moeten geven op een aantal ermee samenhangende vragen. Je vindt ze hieronder. De afdelingen en oefeningen waarnaar verwezen wordt helpen daarbij:

  1. Het eerste wat je moet beslissen is wat voor soort tekst je gaat schrijven. Dit hangt af van de beslissing die je neemt ten aanzien van de wijze waarop je kunt filosoferen over ethiek en sociale filosofie en de consequenties die daaruit voortvloeien. Deze beslissing moet je verantwoorden in je tekst. 
  2. Welke manier van filosoferen je ook kiest, je zult stil moeten staan bij de betekenis van het dragende woord in de vraag: Wat versta je onder ‘eerlijk’?
  3. Tot slot zul je antwoord moeten geven op de vragen Hoe is de mens van nature, in de natuurtoestand? en (Hoe) hangt de natuur van de mens samen met het ontstaan en bestaan van samenleving?

Neem in je schrijven verder de beoordelingsmatrix als uitgangspunt.


Een eindoefening in sociaal filosoferen leent zich bij uitstek voor een samenwerkingsopdracht: ontwerp jullie eigen utopie! 

Om een dergelijk project enigszins in banen te leiden volgt hier een aantal algemene richtlijnen:

1. Hoewel jullie gaan samenwerken werkt eenieder de afdeling Utopie? door; 
2. Vorm een groepje en ga brainstormen langs de aspecten hieronder;           
3. Wees efficiënt in de uitwerking van jullie ideeën: verdeel de taken onderling; 
4. Echte utopisten denken outside the box! Kom dus niet met bestaande systemen op de proppen: de fout zit in het bestaande systeem zelf immers! Probeer een radicaal andere samenleving te ontwerpen.   

Aspecten van een utopie

Zorg ervoor dat in jullie ontwerp het merendeel van de hieronder genoemde aspecten aan bod komt (N.B. niet per se in deze volgorde!). Werk de verschillende aspecten op consistente wijze uit (d.w.z. dat de verschillende onderdelen op logische wijze samenhangen, geen tegenspraken bevatten). Dat betekent dat jullie de implicaties van jullie plannen moeten uitdenken. 

I. Aanleiding

Hierin beantwoorden jullie i.i.g. de volgende vragen:

  • Voor welke huidig probleem biedt jullie utopie een oplossing? Anders geformuleerd: welke doelstelling(en) heeft jullie utopie?
  • Welke schaal heeft jullie utopie? Een land, Marskolonie, stadstaat, onderwijsinstelling, sportcompetitie, bedrijf, etc.? 
  • Wat voor een soort utopie gaan jullie ontwerpen: een sociale of technische utopie?
  • Wat is de belangrijkste functie van jullie utopie? Is het eerder een kritiek op de huidige toestand (een utopie) of voornamelijk een kritiek op de nabije toekomst (een dystopie)? 
  • In welke vorm gaan jullie je ontwerp presenteren? Dialoog, betoog, pamflet, reclamebrochure, iets anders?

II. Geluk

Vrijwel alle utopieën streven naar geluk voor de mens(en). Welke opvatting van geluk hanteren jullie? Onderbouw jullie antwoord met behulp van een of meerdere handboeken filosofie (zoek zelf de relevante passages!). De volgende vragen kunnen daarbij behulpzaam zijn:

  • Is geluk een individueel gevoel of is geluk voor iedereen gelijk?
  • Betekent geluk primair ‘gelukt’ zijn, d.w.z. het verwezenlijken van je talenten? (Aristoteles)
  • Streven de mensen van nature naar happiness? (utilisme)
  • Is er een onlosmakelijke band tussen kennis van het goede, het goede doen en gelukkig zijn? (Sokratisch rationalisme)

III. Aard van de mens

Een met de vraag naar geluk verwante vraag is: Wat is de aard van de mens? Het antwoord dat jullie op deze vraag geven is bepalend voor hoe jullie ideale samenleving ingericht moet worden. Behulpzame vragen daarbij:

• Is de mens van nature goed, slecht of neutraal? 

• Is de mens van nature een sociaal of een solitair wezen? 

N.B. Verwerk in de beantwoording van deze vraag het gedachtegoed van Hobbes, Locke en Rousseau over de natuurtoestand, zie de oefening Natuurtoestanden vergelijken.

IV. Macht en waarden

Paul Valéry schreef ooit: ‘Deux dangers ne cessent de menacer le monde; l’ordre et le désordre.’ Een balans vinden tussen orde en vrijheid is de grootste uitdaging voor de utopist. Vind deze balans door na te denken bij de volgende vragen:

  • Welke rol speelt macht in jullie utopie?
  • Welke rol spelen waarden als vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid in jullie utopie?
  • Hoe is de balans tussen orde en vrijheid?

V. Praktische inrichting

Wanneer jullie op de vragen bij de bovenstaande, meer theoretische aspecten antwoorden hebben weten te formuleren, kunnen jullie gaan nadenken over de praktische uitwerking van jullie beslissingen. De volgende vragen kunnen daarbij van pas komen: 

  • Wat voor politiek systeem heerst er in jullie utopie? Welke wetten en regels gelden er?[t]
  • Welke sociale standen, klassen en functies bestaan er? Bestaan die überhaupt!
  • Hoe is de arbeid georganiseerd?
  • Hoe is de ruimte ingedeeld? En de tijd (de dagen, het jaar etc.)?

VI. Argumenten en maakbaarheid

Kenmerkend voor een utopie is dat het een weliswaar een niet bestaande, maar wel een mogelijk bestaande samenleving is. Dit maakt van de utopie niet louter een wensdroom – zoals het Land van Kokanje – en dus kan er voortdurend worden gevraagd naar de redenen van de utopische oplossingen: 

  • Beargumenteer voor ieder uitgewerkt aspect van jullie utopie waarom het de beste oplossing is voor het probleem dat jullie willen oplossen. Betrek in jullie antwoord ook bestaande kritiek op jullie keuzes (bijv. de feedback die jullie hebben gekregen tijdens de eventuele voorpresentatie). 
  • Stel bij iedere keuze ook vast in hoeverre het onderdeel maakbaar/haalbaar is. Bedenk daarbij ook hoe levensvatbaar jullie utopie is.

VII. Extra’s

  • Verzin zelf een naam voor jullie utopische samenleving en de bewoners.
  • Een radicaal nieuwe samenleving heeft vaak ook een nieuwe taal nodig: verzin zelf enkele nieuwe woorden (maar leg goed uit wat ze betekenen!).
  • Maak een tekening/plattegrond/maquette/website van je utopische stad/school/fabriek.
  • Wees in godsnaam origineel!